ข้อควรระวัง ในการให้อาหารสายยางการให้อาหารทางสายยาง (Enteral Feeding) เป็นหัตถการที่ต้องอาศัยความระมัดระวังสูง เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะ "ภาวะสำลักลงปอด (Aspiration)" และ "ภาวะท้องอืด (Abdominal Distension)"
สรุปข้อควรระวังสำคัญที่ผู้ดูแลต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัดเพื่อความปลอดภัยสูงสุดครับ
1. ข้อควรระวังด้านท่าทาง (Positioning)
กฎเหล็กศีรษะสูง: ต้องจัดให้ผู้ป่วยอยู่ในท่า ศีรษะสูง 30–45 องศา (ท่านั่งหรือกึ่งนั่ง) เสมอ ทั้งในระหว่างให้อาหาร และต้องค้างไว้อย่างน้อย 1 ชั่วโมงหลังให้อาหารเสร็จ
ห้ามให้นอนราบ: การให้นอนราบจะเพิ่มความเสี่ยงสูงมากที่อาหารจะไหลย้อนกลับ (Reflux) ขึ้นมาถึงลำคอและสำลักเข้าสู่หลอดลม
2. ข้อควรระวังด้านความสะอาด (Hygiene & Infection Control)
Minimal Waste ของเชื้อโรค: ล้างมือทุกครั้งก่อนหยิบจับอุปกรณ์
อายุการใช้งานถุงอาหาร: หากต้องใช้ถุงให้อาหารซ้ำ ห้ามใช้เกิน 24 ชั่วโมง และควรล้างด้วยน้ำยาล้างขวดนม แช่น้ำส้มสายชูเจือจาง (1:3) เพื่อทำลายแบคทีเรีย และต้องผึ่งให้แห้งสนิทในที่ร่มก่อนเก็บ
อาหารไม่ควรค้างถุง: ในสภาพอากาศเมืองไทย อาหารเหลวที่ใส่ถุงแขวนไว้ ไม่ควรทิ้งไว้นานเกิน 2–3 ชั่วโมง เพราะจะกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อแบคทีเรียชั้นดี ทำให้ผู้ป่วยท้องเสียรุนแรงได้
3. ข้อควรระวังด้านเทคนิคการให้ (Feeding Technique)
อย่าปล่อยให้ลมเข้า: นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งของอาการท้องอืด ต้องพับสายยาง (Kink) ไว้เสมอในจังหวะที่ต่อหรือถอดกระบอกไซริงค์ และจังหวะที่อาหารงวดใกล้หมด ให้รีบเติมอาหารหรือเติมน้ำทันที อย่าปล่อยให้ไซริงค์หรือสายว่างเปล่า
ห้ามใช้แรงดันเกินจำเป็น: หากอาหารไหลช้า ห้ามใช้ลูกสูบไซริงค์ดันเด็ดขาด เพราะความดันที่มากเกินไปจะทำให้กระเพาะอาหารขยายตัวฉับพลัน เกิดอาการอาเจียน หรือเสี่ยงต่อการที่กระเพาะอาหารทะลุในผู้ป่วยบางรายได้ ให้ใช้วิธีปรับความสูงของไซริงค์แทน (Gravity Flow)
4. ข้อควรระวังด้านการเช็กอาหาร (Residual Check)
เช็กอาหารค้าง: อย่าลืมดูดเช็กอาหารมื้อเก่าตกค้างเสมอ หากพบปริมาณมากเกิน 50–100 ซีซี ต้องดันกลับและเลื่อนมื้ออาหารออกไป เพื่อป้องกันภาวะกระเพาะอาหารบีบตัวล้า (Gastroparesis) ซึ่งนำไปสู่การอาเจียนและสำลัก
5. ข้อควรระวังเมื่อเกิดภาวะฉุกเฉิน
ถ้าผู้ป่วยอาเจียน/ไอสำลัก: ต้องรีบหยุดให้อาหารทันที พับสายยาง แล้วจับผู้ป่วย "นอนตะแคงหน้า" ทันที เพื่อป้องกันไม่ให้เศษอาหารไหลลงหลอดลม
ถ้ารูจมูกหรือแผลหน้าท้องอักเสบ: หากพบรอยแดง บวม มีหนอง หรือสายยางเลื่อนหลุด ให้รีบปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล ห้ามพยายามสอดสายเข้าไปใหม่เอง หากไม่ได้รับการฝึกฝน เพราะอาจสอดผิดเข้าหลอดลมได้
6. การดูแลสายยาง (Tube Maintenance)
ล้างไล่สาย (Flush): ต้องล้างสายด้วยน้ำสะอาด 30–50 ซีซี ทั้งก่อนและหลังให้อาหาร และทุกครั้งที่ให้ยา เพื่อป้องกันสายยางอุดตันจากคราบโปรตีนและไขมัน
ห้ามดึงสายยางแรง: สำหรับสายให้อาหารทางจมูก (NG Tube) ระวังการดึงรั้งโดยไม่ตั้งใจ โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มืออยู่ไม่สุข ให้หาถุงมือหรืออุปกรณ์ป้องกันไว้ครับ
ข้อสังเกต: หากคุณแม่พบว่าผู้ป่วยมีอาการ ท้องอืดมาก, อาเจียนบ่อย, ถ่ายเหลวเป็นน้ำ, หรือมีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ ให้รีบติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะติดเชื้อหรือระบบย่อยอาหารมีปัญหาครับ
